السيد الطباطبائي ( مترجم : علوى )

96

على ( ع ) و فلسفه الهى ( فارسى )

مرد گفت : « آن‌طور كه خدا مىخواهد » . امام على عليه السّلام فرمود : « برخيز كه مشيّت الهى در هرامرى جارى است و تو شركتى در خواست و مشيّت خدا ندارى » . « 1 » على عليه السّلام در اين بيان كه به پژوهش تقدير و اثبات آن مىپردازد « 2 » ، آن‌را براساس اين‌كه ريشهء صفات فعلى و صفات ذاتى برقرار است ، توجيه مىكند و نظر به اين‌كه صفات فعلى خدا وابستگى با اعمال و كارهاى مردم پيدا مىكنند ، طبعا افعال و كردار آنها نيز نظير ساير حوادث جهان آفرينش ، با تقدير و مشيّت الهى صورت مىگيرد و بىارتباط با خدا نخواهد بود ؛ همچنان‌كه مفوّضه گمان دارند كه مردم در ايجاد افعال و كارهاى خود مستقل‌اند و اعمال آنان كاملا بىارتباط با خداست و اين مسأله همان‌گونه كه در فصل هشتم خاطرنشان ساختيم ، از مشكلات فلسفهء الهى به شمار مىآيد . البتّه نخستين نظر و بحث راجع به صفات و فعل خدا مانند : رضا ، خشم ، رحم و عطوفت ، زنده كردن و ميراندن ، روزىدادن و هدايت و امثال اينها ، حكم مىكند كه اينها نظير صفات ذاتى خدا نيستند كه عين حقيقت و ذات او باشند بلكه اين صفات بر خلاف علم ، قدرت ، حيات و ديگر صفات ذاتى ، صفاتى انتزاعى و اضافى

--> ( 1 ) - توحيد : 365 - 366 . ( 2 ) - « تقدير » به اين معنا كه خداوند متعال در افعال بندگانش يك نوع تأثيرى كه مناسب با مقام ربوبى او هست ، دارد ( مؤلّف رحمه اللّه ) .